بیماری‌های لثه

بیماری های لثه، که با نام علمی بیماری های پریودنتال شناخته می‌شوند، یکی از شایع‌ترین مشکلات سلامت دهان و دندان در سراسر جهان هستند. متأسفانه، بسیاری از افراد از وجود این بیماری در دهان خود بی‌خبرند، زیرا در مراحل اولیه اغلب بدون درد پیشرفت می‌کند. این “خاموش بودن” می‌تواند بسیار خطرناک باشد، چرا که در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، بیماری لثه می‌تواند منجر به عواقب جدی از جمله از دست دادن دندان‌ها و حتی تأثیرات منفی بر سلامت عمومی بدن شود.

لثه‌های سالم چه شکلی هستند؟

قبل از صحبت در مورد بیماری، مهم است بدانیم لثه‌های سالم چگونه به نظر می‌رسند. لثه‌های سالم معمولاً:

‏ صورتی رنگ هستند (ممکن است در افراد با رنگ پوست تیره‌تر، کمی تیره‌تر باشند).
‏ سفت و محکم هستند و به دندان‌ها چسبیده‌اند.
‏ هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن خونریزی نمی‌کنند.
‏ بافت صاف و بدون تورم دارند.

‏بیماری لثه (بیماری پریودنتال) چیست؟

بیماری لثه یک عفونت باکتریایی است که بافت‌های اطراف دندان‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. عامل اصلی این بیماری، پلاک دندانی است. پلاک یک لایه چسبنده و بی‌رنگ از باکتری‌ها است که به طور مداوم روی سطح دندان‌ها تشکیل می‌شود، به خصوص در امتداد خط لثه. اگر پلاک به طور منظم از طریق مسواک زدن و نخ دندان کشیدن برداشته نشود، باکتری‌های موجود در آن سمومی تولید می‌کنند که باعث تحریک و التهاب لثه‌ها می‌شوند.

با گذشت زمان، پلاک می‌تواند سخت شده و به جرم دندان (تارتار) تبدیل شود. جرم دندان بسیار سخت‌تر از پلاک است و تنها با ابزارهای دندانپزشکی قابل برداشتن است. وجود جرم، سطح دندان را برای چسبیدن پلاک بیشتر فراهم می‌کند و چرخه التهاب و آسیب را تسریع می‌بخشد.

‏مراحل بیماری لثه:

بیماری لثه معمولاً در دو مرحله اصلی پیشرفت می‌کند:

‏1. ژنژیویت (Gingivitis): این مرحله اولیه بیماری لثه است. در این مرحله، لثه‌ها ملتهب، قرمز، متورم شده و ممکن است هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن به راحتی خونریزی کنند. خبر خوب این است که در مرحله ژنژیویت، آسیب به استخوان و بافت‌های نگهدارنده دندان هنوز رخ نداده است. ژنژیویت معمولاً با رعایت بهداشت دهان و دندان مناسب (مسواک زدن و نخ دندان کشیدن منظم و صحیح) و جرم گیری حرفه‌ای توسط دندانپزشک یا بهداشتکار دهان و دندان، کاملاً قابل برگشت و درمان است.
‏2. پریودنتیت (Periodontitis): اگر ژنژیویت درمان نشود، می‌تواند به پریودنتیت پیشرفت کند. در این مرحله، عفونت و التهاب از لثه‌ها به بافت‌ها و استخوان نگهدارنده دندان گسترش می‌یابد. باکتری‌ها و سموم آن‌ها باعث تخریب استخوان فک و رباط‌هایی می‌شوند که دندان را در جای خود نگه می‌دارند. با تخریب این بافت‌ها، فضاهایی بین دندان و لثه ایجاد می‌شود که به آن‌ها “پاکت پریودنتال” گفته می‌شود. این پاکت‌ها محل مناسبی برای تجمع بیشتر پلاک و باکتری‌ها هستند و تمیز کردن آن‌ها با مسواک و نخ دندان معمولی دشوار یا غیرممکن است.

پریودنتیت خود می‌تواند به سه مرحله تقسیم شود:

‏ پریودنتیت خفیف: در این مرحله، تخریب استخوان و بافت‌های نگهدارنده آغاز شده است. پاکت‌های پریودنتال تشکیل شده‌اند، اما عمق آن‌ها زیاد نیست.
‏ پریودنتیت متوسط: با پیشرفت بیماری، تخریب استخوان و بافت‌ها بیشتر می‌شود. پاکت‌ها عمیق‌تر شده و ممکن است تحلیل لثه (عقب رفتن لثه از روی دندان) نیز مشاهده شود. لق شدن خفیف دندان‌ها ممکن است شروع شود.
‏ پریودنتیت شدید: در این مرحله پیشرفته، تخریب گسترده استخوان و بافت‌های نگهدارنده رخ داده است. پاکت‌ها بسیار عمیق هستند، تحلیل لثه قابل توجه است و دندان‌ها به طور قابل ملاحظه‌ای لق می‌شوند. در این مرحله، خطر از دست دادن دندان بسیار بالا است.

‏علل و عوامل خطر بیماری لثه:

عامل اصلی بیماری لثه پلاک باکتریایی است، اما عوامل متعددی می‌توانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش داده یا آن را تشدید کنند:

‏ بهداشت دهان و دندان ضعیف: عدم مسواک زدن منظم و صحیح و عدم استفاده از نخ دندان، تجمع پلاک و جرم را تسهیل می‌کند.
‏ سیگار کشیدن و مصرف دخانیات: سیگار کشیدن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای بیماری لثه است. سیگار جریان خون به لثه‌ها را کاهش می‌دهد، توانایی بدن برای مبارزه با عفونت را مختل می‌کند و روند درمان را کند می‌کند. افراد سیگاری بیشتر در معرض ابتلا به بیماری لثه شدید هستند و پاسخ کمتری به درمان نشان می‌دهند.
‏ دیابت کنترل نشده: افراد دیابتی، به خصوص آن‌هایی که قند خونشان به خوبی کنترل نمی‌شود، بیشتر مستعد ابتلا به عفونت‌ها، از جمله بیماری لثه هستند. بیماری لثه نیز می‌تواند کنترل قند خون را دشوارتر کند.
‏ تغییرات هورمونی: تغییرات هورمونی در دوران بارداری، بلوغ، یائسگی یا استفاده از قرص‌های ضد بارداری می‌تواند لثه‌ها را حساس‌تر کرده و آن‌ها را مستعد التهاب کند.
‏ ژنتیک: برخی افراد به طور ژنتیکی بیشتر مستعد ابتلا به بیماری لثه هستند. اگر سابقه خانوادگی بیماری لثه دارید، ممکن است خطر شما بیشتر باشد.
‏ برخی داروها: داروهایی مانند داروهای ضد افسردگی، داروهای قلب، و برخی داروهای دیگر می‌توانند باعث خشکی دهان شوند. کاهش بزاق می‌تواند محیط را برای رشد باکتری‌ها مساعدتر کرده و خطر بیماری لثه را افزایش دهد.
‏ بیماری‌های سیستمیک: بیماری‌هایی که سیستم ایمنی بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند (مانند ایدز یا بیماری‌های خودایمنی) می‌توانند خطر ابتلا به بیماری لثه را افزایش دهند.
‏ استرس: استرس می‌تواند توانایی بدن برای مبارزه با عفونت را کاهش دهد.
‏ تغذیه نامناسب: کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌تواند بر سلامت لثه‌ها تأثیر بگذارد.
‏ دندان‌های کج یا نامرتب: تمیز کردن دندان‌های کج دشوارتر است و این می‌تواند منجر به تجمع پلاک شود.
‏ پرکردگی‌های معیوب یا روکش‌های نامناسب: این‌ها می‌توانند نقاطی را برای گیر کردن غذا و پلاک ایجاد کنند.

‏علائم بیماری لثه:

همانطور که اشاره شد، بیماری لثه در مراحل اولیه ممکن است علائم واضحی نداشته باشد. با این حال، با پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:

‏ خونریزی لثه: لثه‌هایی که هنگام مسواک زدن، نخ دندان کشیدن یا حتی به طور خود به خود خونریزی می‌کنند، یکی از اولین نشانه‌های ژنژیویت هستند.
‏ قرمزی، تورم یا حساسیت لثه: لثه‌های سالم صورتی و سفت هستند. لثه‌های ملتهب قرمز، متورم و دردناک یا حساس به لمس می‌شوند.
‏ بوی بد دهان مداوم (هالیتوزیس): باکتری‌های موجود در پلاک و پاکت‌های پریودنتال می‌توانند باعث بوی ناخوشایند و مداوم دهان شوند که با مسواک زدن موقت رفع می‌شود.
‏ طعم ناخوشایند در دهان: ممکن است طعم فلزی یا ناخوشایندی در دهان احساس کنید.
‏ تحلیل لثه (Receding Gums): لثه‌ها از روی سطح دندان عقب می‌روند و باعث می‌شوند دندان‌ها بلندتر به نظر برسند. این نشان‌دهنده از دست دادن بافت لثه است.
‏ تشکیل پاکت‌های عمیق بین دندان و لثه: این پاکت‌ها فضاهایی هستند که باکتری‌ها در آن‌ها تجمع می‌یابند.
‏ لق شدن یا جابجایی دندان‌ها: با تخریب استخوان نگهدارنده، دندان‌ها ممکن است لق شده یا حتی از جای خود حرکت کنند.
‏ تغییر در نحوه قرارگیری دندان‌ها روی هم (بایت): ممکن است متوجه شوید که دندان‌های شما هنگام بستن دهان به شکل متفاوتی روی هم قرار می‌گیرند.
‏ تغییر در فیت پروتزهای دندانی متحرک: اگر از دندان مصنوعی متحرک استفاده می‌کنید، ممکن است متوجه شوید که دیگر به خوبی قبل روی لثه‌ها نمی‌نشیند.
‏ ترشح چرک از لثه‌ها: در موارد عفونت پیشرفته، ممکن است چرک از پاکت‌های لثه خارج شود.