تأثیر ژن‌ها بر دندان‌ها

تأثیرات ژنتیکی بر شرایط خاص دهانی 

تحقیقات علمی نشان داده‌اند که ژن‌ها می‌توانند بر طیف وسیعی از مشکلات دهان و دندان تأثیر بگذارند:

الف) استعداد به پوسیدگی دندان:
‏ تصور غلط: بسیاری فکر می‌کنند پوسیدگی فقط به دلیل مصرف شکر و عدم مسواک زدن است.
‏ نقش ژنتیک: ژن‌ها می‌توانند بر عوامل زیر تأثیر بگذارند که خطر پوسیدگی را افزایش می‌دهند:
‏ کیفیت و سختی مینای دندان: برخی افراد به طور ژنتیکی دارای مینای دندان ضعیف‌تر یا با نقص‌های ساختاری هستند که آن‌ها را در برابر حملات اسیدی آسیب‌پذیرتر می‌کند (مانند آملوژنزیس ایمپرفکتا).
‏ ترکیب و جریان بزاق: ژن‌ها می‌توانند بر میزان ترشح بزاق، pH آن (قدرت خنثی‌سازی اسید)، و محتوای مواد معدنی و آنزیم‌های ضد باکتریایی بزاق تأثیر بگذارند. بزاق کمتر یا با کیفیت پایین‌تر، محافظت کمتری در برابر پوسیدگی ایجاد می‌کند.
‏ حس چشایی: برخی ژن‌ها بر حساسیت به طعم‌های شیرین تأثیر می‌گذارند. افرادی که حساسیت کمتری به شیرینی دارند، ممکن است تمایل بیشتری به مصرف غذاهای شیرین داشته باشند که خطر پوسیدگی را افزایش می‌دهد.
‏ میکروبیوم دهان: ترکیب باکتری‌های موجود در دهان (میکروبیوم) نیز تا حدی تحت تأثیر ژنتیک است. برخی افراد ممکن است به طور ژنتیکی مستعد داشتن باکتری‌های پوسیدگی‌زا (مانند استرپتوکوک موتانس) بیشتری باشند.

ب) استعداد به بیماری‌های لثه:
‏ تصور غلط: بیماری لثه فقط به دلیل عدم رعایت بهداشت است.
‏ نقش ژنتیک: ژنتیک نقش بسیار قوی در استعداد فرد به بیماری‌های لثه (ژنژیویت و پریودنتیت) ایفا می‌کند.
‏ پاسخ التهابی و ایمنی: ژن‌ها می‌توانند بر نحوه واکنش سیستم ایمنی بدن به باکتری‌های موجود در پلاک دندانی تأثیر بگذارند. برخی افراد به طور ژنتیکی مستعد یک پاسخ التهابی بیش از حد هستند که منجر به تخریب سریع‌تر بافت‌های لثه و استخوان نگهدارنده دندان می‌شود.
‏ تولید سیتوکین‌ها: ژن‌های خاصی (مانند ژن‌های مرتبط با اینترلوکین-۱ یا TNF-alpha) می‌توانند بر تولید مولکول‌های التهابی تأثیر بگذارند که در تخریب بافت‌های پریودنتال نقش دارند.
‏ ترمیم بافت: ژن‌ها می‌توانند بر توانایی بدن در ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده لثه و استخوان تأثیر بگذارند.

ج) تکامل و ساختار دندان‌ها:
ژن‌ها به طور مستقیم بر نحوه شکل‌گیری و ظاهر دندان‌های شما تأثیر می‌گذارند:
‏ تعداد دندان‌ها:
‏ دندان‌های غایب: برخی افراد به طور ژنتیکی فاقد یک یا چند دندان هستند (به جز دندان عقل). این وضعیت می‌تواند از غیبت یک دندان تا غیبت تقریباً تمامی دندان‌ها (آنودونتیا) متغیر باشد. ژن‌هایی مانند MSX1 و PAX9 در این فرآیند نقش دارند.
‏ دندان‌های اضافی: برخی افراد نیز ممکن است دندان‌های اضافی داشته باشند (مانند مزودنس که بین دو دندان جلویی فک بالا رویش می‌کند).
‏ اندازه و شکل دندان‌ها:
‏ دندان‌های کوچک یا بزرگ: اندازه دندان‌ها می‌تواند ارثی باشد.
‏ شکل غیرعادی: دندان‌های میخی شکل  یا دندان‌های آسیاب با شکل غیرعادی.
‏ نقص‌های ساختاری دندان:
‏ آملوژنزیس ایمپرفکتا: یک اختلال ژنتیکی که بر تشکیل مینای دندان تأثیر می‌گذارد. مینای دندان ممکن است بسیار نازک، نرم، شکننده یا تغییر رنگ یافته باشد. این دندان‌ها بسیار مستعد پوسیدگی و سایش هستند.
‏ دنتینوژنزیس ایمپرفکتا : یک اختلال ژنتیکی که بر تشکیل عاج دندان تأثیر می‌گذارد. دندان‌ها معمولاً رنگ آبی-خاکستری یا قهوه‌ای دارند، شفاف به نظر می‌رسند و بسیار شکننده هستند.
‏ تغییر رنگ دندان‌ها: برخی تغییر رنگ‌های داخلی دندان (مانند تتراسایکلین در دوران بارداری یا کودکی) ژنتیکی نیستند، اما برخی بیماری‌های ژنتیکی می‌توانند باعث تغییر رنگ دندان شوند.

‏د) مال‌اکلوژن و مشکلات بایت:
‏ تصور غلط: دندان‌های کج فقط به دلیل عادات بد یا فضای کم است.
‏ نقش ژنتیک: ژنتیک نقش بسیار مهمی در تعیین اندازه و شکل فک‌ها، و همچنین اندازه دندان‌ها ایفا می‌کند که مستقیماً بر نحوه قرارگیری دندان‌ها (بایت) تأثیر می‌گذارد.
‏ اندازه فک: فک بالا یا پایین ممکن است به طور ژنتیکی بزرگ‌تر یا کوچک‌تر از حد طبیعی باشد که منجر به مال‌اکلوژن‌های کلاس II (فک پایین عقب‌تر) یا کلاس III (فک پایین جلوتر) می‌شود.
‏ اندازه دندان و فک: اگر دندان‌ها برای اندازه فک خیلی بزرگ یا خیلی کوچک باشند، منجر به شلوغی دندان‌ها یا وجود فاصله بین آن‌ها می‌شود.
‏ دندان‌های نهفته: استعداد به نهفتگی دندان‌ها (به خصوص دندان عقل) نیز می‌تواند ژنتیکی باشد و بر بایت تأثیر بگذارد.